Iedere keer wanneer ergens iets misgaat, volgt vaak dezelfde reactie.
Er wordt onderzocht wat er gebeurd is.
Er worden lessen getrokken.
En vervolgens ontstaat de vraag:
Hoe voorkomen we dat dit opnieuw gebeurt?
Dat is een begrijpelijke vraag.
Sterker nog, vaak levert die vraag waardevolle verbeteringen op.
Veiligheidsvoorschriften beschermen werknemers.
Financiële controles helpen fraude voorkomen.
Privacyregels beschermen persoonsgegevens.
Vergunningen kunnen risico’s beperken.
De meeste regels ontstaan niet omdat iemand ondernemers wil dwarszitten.
Ze ontstaan omdat ergens een risico werd gezien dat aandacht verdiende.
Maar iedere nieuwe maatregel komt wel terecht in een werkelijkheid
waarin al andere verantwoordelijkheden bestaan.
En misschien ligt daar een discussie die we vaker zouden moeten voeren.
Niet alleen regels, maar draagkracht
Wanneer een grote organisatie een nieuwe verplichting krijgt, kan het werk vaak worden verdeeld.
Legal beoordeelt de juridische gevolgen.
HR past het beleid aan.
Finance verzorgt de rapportage.
Compliance bewaakt de naleving.
IT past systemen aan.
Binnen een kleine onderneming bestaan al die afdelingen meestal niet.
Daar kan dezelfde verplichting terechtkomen bij één ondernemer of een klein team dat ook:
- klanten helpt;
- offertes maakt;
- de administratie verwerkt;
- personeel begeleidt;
- belastingen regelt;
- en ondertussen probeert de onderneming verder te ontwikkelen.
De regel is dezelfde.
De impact hoeft dat niet te zijn.
Niet omdat een kleine ondernemer minder verantwoordelijkheid hoeft te dragen.
Maar omdat dezelfde verplichting relatief een veel groter deel van de beschikbare tijd,
kennis en capaciteit kan vragen.
Dat is organisatorische draagkracht.
En misschien zouden we die vaker moeten meenemen wanneer we nieuwe verplichtingen ontwerpen.
Bescherming heeft waarde. Maar ondernemerschap ook.
Discussies over regelgeving belanden gemakkelijk in twee kampen.
Hebben we te veel regels?
Of hebben we die regels juist nodig om veiligheid, eerlijkheid en vertrouwen te beschermen?
Maar misschien missen we daarmee een belangrijk deel van de afweging.
In discussies over regelgeving spreken we vaak over de maatschappelijke waarde van bescherming.
Terecht!
Veiligheid heeft waarde.
Privacy heeft waarde.
Eerlijkheid en vertrouwen hebben waarde.
Maar spreken we voldoende over de maatschappelijke waarde van de ondernemers die al die bescherming uiteindelijk moeten uitvoeren?
Want ook hun tijd en capaciteit hebben waarde.
De uren die een kleine ondernemer besteedt aan registreren, controleren en verantwoorden, kunnen niet tegelijkertijd worden besteed aan klanten, medewerkers, innovatie of het verder bouwen van de onderneming.
Dat betekent niet dat die verplichtingen daarom onnodig zijn.
Maar het betekent wel dat ze een prijs hebben.
En die prijs wordt niet alleen door de ondernemer betaald.
Daarom zou de vraag volgens mij niet alleen moeten zijn:
“Welke bescherming levert deze regel op?”
Maar ook:
“Wat vraagt die bescherming van degene die haar in de praktijk moet uitvoeren?”
Want bescherming heeft maatschappelijke waarde.
Maar de ruimte om te ondernemen ook.
Ondernemers ervaren niet één regel. Ze ervaren de optelsom.
Een nieuwe verplichting kan op zichzelf klein lijken.
Een registratie.
Een controle.
Een verklaring.
Een rapportage.
Een formulier.
Misschien kost iedere afzonderlijke handeling niet eens zoveel tijd.
Maar een ondernemer voert niet één verplichting uit.
Die voert ze allemaal uit.
En juist die optelsom is veel moeilijker zichtbaar wanneer iedere maatregel afzonderlijk wordt ontworpen en beoordeeld.
Daarom is de vraag:
“Is deze verplichting redelijk?”
misschien niet voldoende.
We zouden ook moeten vragen:
“Wat gebeurt er wanneer deze verplichting terechtkomt boven op alles wat deze ondernemer al moet uitvoeren?”
Want proportionaliteit zit niet alleen in de omvang van één maatregel.
Ze zit ook in de context waarin die maatregel moet worden gedragen.
De prijs blijft niet bij de ondernemer
Een kleine ondernemer heeft geen onbeperkte capaciteit.
Ieder uur dat wordt besteed aan registreren, verantwoorden en controleren, kan niet tegelijkertijd worden besteed aan klanten, medewerkers, innovatie of het verder bouwen van de onderneming.
Natuurlijk mag de samenleving iets van ondernemers vragen.
Ondernemerschap brengt verantwoordelijkheden met zich mee.
Maar de ruimte die ondernemers nodig hebben om te ondernemen, heeft zelf óók maatschappelijke waarde.
Kleine ondernemingen leveren producten en diensten.
Ze creëren werkgelegenheid.
Ze leiden mensen op.
Ze investeren.
Ze betalen belastingen.
Ze brengen kennis en specialisme naar de markt.
En ze houden sectoren, buurten en lokale economieën in beweging.
Daarom is uitvoerbaarheid niet alleen een belang van de ondernemer.
Het is óók een maatschappelijk belang.
Wanneer we dat vergeten, behandelen we regeldruk alsof die alleen een probleem is van degene die het formulier moet invullen. Maar de tijd en capaciteit die we van ondernemers vragen, kunnen maar één keer worden gebruikt.
Ook dát verdient een plek in de afweging.
Draagkracht meenemen betekent niet: geen regels
Kijken naar draagkracht betekent niet dat iedere kleine ondernemer andere regels nodig heeft.
En het betekent zeker niet dat bescherming moet verdwijnen zodra naleving moeite kost.
Maar proportionaliteit zou wat mij betreft wel onderdeel moeten zijn van het ontwerp.
Kan informatie die al beschikbaar is opnieuw worden gebruikt?
Kan een rapportage eenvoudiger?
Kan de frequentie lager?
Kunnen verplichtingen worden samengevoegd?
Is een andere invoeringstermijn mogelijk?
Kan hetzelfde beschermingsdoel worden bereikt met minder uitvoeringslast?
En soms hoort daar misschien zelfs de vraag bij of dezelfde verplichting voor iedere omvang en ieder type organisatie op precies dezelfde manier moet worden uitgevoerd.
Dat zijn geen vragen waarmee we bescherming afzwakken.
Het zijn vragen waarmee we proberen bescherming werkbaar te organiseren.
Wat mag bescherming van ons vragen?
Misschien is dat uiteindelijk de vraag die ik interessanter vind dan:
“Hebben we te veel regels?”
Want ik geloof niet dat een samenleving zonder regels beter wordt.
Maar ik geloof ook niet dat iedere extra regel automatisch tot een betere samenleving leidt.
Goede regelgeving vraagt dat we beide serieus nemen:
de maatschappelijke waarde van bescherming én de maatschappelijke waarde van ondernemerschap.
Ondernemers mogen worden aangesproken op hun verantwoordelijkheid.
Voor klanten.
Voor medewerkers.
Voor financiën.
Voor veiligheid.
Voor belastingen.
Voor de continuïteit van hun onderneming.
Maar daar mag volgens mij ook iets tegenover staan.
Ondernemers mogen verwachten dat er zorgvuldig wordt omgegaan met de tijd, capaciteit en draagkracht die van hen wordt gevraagd.
Niet omdat ondernemers geen verantwoordelijkheid willen dragen.
Maar juist omdat we willen dat zij voldoende ruimte overhouden om die verantwoordelijkheid goed te dragen.
Om over na te denken
Misschien begint goede regelgeving daarom niet alleen met:
“Welk probleem willen we hiermee oplossen?”
Maar ook met:
“Wat vragen we hiermee van degene die het moet uitvoeren?”
En vervolgens:
“Wat gebeurt er wanneer we deze verplichting optellen bij alles wat we al van die ondernemer vragen?”
Want bescherming vraagt verantwoordelijkheid.
Maar goed beleid vraagt óók verantwoordelijkheid voor de belasting die we met die bescherming creëren.
