Discussies over belasting, economie of vermogensgroei beginnen vaak met cijfers. We zoeken naar percentages, gemiddelden en vergelijkingen om te bepalen wat eerlijk of redelijk is.
Maar soms vraag ik me af of we niet een stap overslaan.
Niet de uitkomst.
Maar de maatstaf waarop die uitkomst is gebaseerd.
Neem bijvoorbeeld de uitspraak dat vermogensgroei eerst gecorrigeerd moet worden voor inflatie. Op het eerste gezicht klinkt dat logisch. Inflatie vermindert immers de koopkracht van geld.
Toch roept dat bij mij een vraag op.
Welke inflatie bedoelen we eigenlijk?
Inflatie is namelijk geen natuurverschijnsel dat voor iedereen hetzelfde uitpakt. Ze ontstaat door een samenspel van factoren, zoals monetair beleid, loonontwikkeling, energieprijzen, geopolitieke gebeurtenissen, schaarste, productiviteitsgroei, belastingen en vraag en aanbod.
Daar komt nog iets bij.
De prijsontwikkeling van een woning is niet hetzelfde als die van aandelen. De kosten die een ondernemer ervaart verschillen vaak van die van een gepensioneerde. En de inflatie die in statistieken wordt gemeten, hoeft niet gelijk te zijn aan de inflatie die iemand persoonlijk ervaart.
Wanneer we zeggen dat iets eerst voor inflatie moet worden gecorrigeerd, blijft daarom een belangrijke vraag overeind:
Voor welke inflatie corrigeren we eigenlijk?
Misschien is dat wel de interessantste vraag van allemaal.
Want zodra een maatstaf zelf afhankelijk is van keuzes, aannames en gemiddelden, verdient ook die maatstaf een kritische blik.
Misschien verklaart dat ook waarom ik vaak anders naar dit soort discussies kijk.
Een fiscalist zoekt begrijpelijkerwijs naar een juridisch verdedigbare grondslag. Dat is ook precies zijn vak.
Maar als controller stel ik mezelf meestal eerst een andere vraag:
Hoe betrouwbaar is de maatstaf waarop we die grondslag baseren?
Niet omdat cijfers onbelangrijk zijn.
Juist omdat ze belangrijk zijn.
Hoe groter de gevolgen van een beslissing, hoe belangrijker het wordt om niet alleen de uitkomst te bespreken, maar ook de manier waarop die uitkomst tot stand is gekomen.
Misschien geldt dat niet alleen voor belastingdiscussies.
Misschien geldt het voor veel meer maatschappelijke vraagstukken.
Want voordat we discussiëren over de uitkomst, is het soms verstandig eerst samen te onderzoeken hoe stevig het fundament eigenlijk is waarop die uitkomst rust.
